Steun ons en help Nederland vooruit

vrijdag 16 september 2016

Column Tom Buijtendorp over ‘De monumentale hefboom’

Deze column van Statenlid Tom Buijtendorp (portefeuille cultuur en bestuur) verscheen afgelopen week in het tijdschrift van erfgoedvereniging Heemschut.

De monumentale hefboom
Monumenten als duurzame inspiratiebron

Monumentaal cultureel erfgoed wordt teveel gezien als een stoffige herinnering aan een vervlogen verleden. Gezichtsbepalende monumenten kunnen een inspirerend voorbeeld bieden met wat een ‘monumentaal hefboomeffect’ genoemd kan worden. Als inspirerend icoon is de maatschappelijke impact vele malen groter dan de investering in het monument zelf, mits dat wordt uitgedragen.

Zo kan het energiezuinig maken en hergebruiken van monumenten een krachtige voorbeeldfunctie vervullen in de zeer noodzakelijke beweging naar een duurzame kringloop economie. Een voorbeeld is de watertoren van Bussum die tot het duurzaamste kantoor van Nederland is omgebouwd. Het staat symbool voor een nieuwe mentaliteit waarin het oude niet wordt afgedankt, maar met wat aanpassingen een nieuw duurzaam leven krijgt.

Een ander voorbeeld is het met buizen verbinden van het Amsterdamse Hermitage-museum met de nabij gelegen Hortus Botanicus. Het museum levert restwarmte aan de plantenkassen, en krijgt gekoeld water retour om de eigen kunst op de juiste temperatuur te houden. Daarmee maakt het project de werking van dergelijke warmtewisseling tastbaar. Verder wordt geïnvesteerd in de warmte-isolatie van monumenten met nieuwe technieken om de oude karakteristieken te behouden. Dat symboliseert dat bij bestaande bouw niets energiebesparing in de weg hoeft te staan. Een ander voorbeeld is groen erfgoed zoals de buitenplaatszones die als twee groene longen van Amsterdam laten zien hoe al vanaf de 17e eeuw het groen werd gewaardeerd. Of de Stelling van Amsterdam die nu als een waterrijke groene buffer het omringende cultuurlandschap beschermd tegen de oprukkende hoofdstad.

Cultureel erfgoed kan zodoende veel meer zijn dan een verzameling goed bewaarde oude schatten. Als inspirerend icoon liggen er kansen om bij te dragen aan een betere samenleving zoals de duurzame en groene voorbeelden illustreren. Dat kan veel nadrukkelijker worden meegenomen bij het selecteren van te behouden en herbestemmen monumenten, en de communicatie daarover. Daarbij valt gebruik te maken van de monumentale hefboomwerking: de kracht van de voorbeeldfunctie, versterkt met gerichte communicatie. In de Statenvergadering van 23 mei 2016 en de voorgaande commissie EEB van 21 april heeft de auteur namens D66 gepleit voor inzet van de ‘monumentale hefboom’, in voorbereiding op de 3 oktober in de Staten te bespreken beleidsnota cultuur 2017-2020. Dat is een belangrijke stap omdat bijna een kwart van de rijksmonumenten in Noord-Holland staat. Hopelijk inspireert het andere provincies om te volgen.